Mga Bisayang Mananayaw sa Uropa

MIKUDLIT OG NAG-ARKONG TIMAAN ALANG SA KULTURANG PILIPINHON

Ni MARCELO A. GEOCALLO

MAKAPAHINGANGHA ang talagsaong kadasig nga gibatonan sa usa ka magtiayong Pilipinhon, nga sa panahon nga gigugol nila ang tipik sa ilang kinabuhi didto sa laing kanasoran partikular sa Germany diin nag-migrante sila sukad pa sa dekada 70, gibahinan pa gayod nilag oras luyo sa kahagip-ot ug kabililhon sa ilang panglihok-lihok sa inadlaw-adlaw nilang mga gimbuhaton tubag sa kaakohan sa ilang pagpanarbaho; sa sama, gipakayab nila ang bandilang Pilipinhon pinaagi sa lumadnong mga sayaw nga gimanggad sa tabunong kaliwat.

Ang magtiayon nga gitumbok niining asanyas nangalagad sa usa ka tambalanan nga iyaha sa gobyerno sa Germany diin ang asawa usa ka nars, si Pelosia Bingil sa kadalaga nga taga Libunga, Cotabato samtang ang bana usab nga si Rodrigo Mario C. Mercado taga San Isidro, San Fernando, Sugbo. Sa pagkakaron, managsama silang retirado, apan ang gugma nila sa pagpangulin sa usa ka pundok kanunay nagpangdagpi sa ilang kahiladman; ug ang garbo nila sa ilang pagka Pilipino pabiling makanunayong nagdangilag sa gipuwawan nilang kadasig.

Sa ilang paglangyaw ngadto sa Germany, daan na nga gilukim sa maong magtiayon ang usa ka mahimsog nga laraw. Ang unang lakang nga ilang gihimo mao ang pagsum-ok sa mga Filipino community aron sa pagpangalap, sa ingon, makatigsik ug makasuta kinsa kadtong mga Bisdak nga adunay talento sa pagsayaw ug pag-awit.

Mao kadtoy sinugdanan sa paghulma ug pagtibuok nila sa mga Bisayang mananayaw sa Europe ug giparehistro nila nga “The Filipinas Dance Troupe” nga nanukad sa Germany. Sa pakisayod ning tagsulat kang Inday Luz, angga ni Ginang Mercado sa panagkabildohay namo sulod sa ilang panimalay sa Stuttgarterstr. 111, 71522 Backnang, Germany, atol sa ulahi namong pagbiyahe sa hinapos sa 2004; nasuta nako ang kasinsero nila sa ilang tinguha sa giila nila nga kawsa sa pagpakayab sa bili sa kulturang Pilipinhon.

“Halayo kami sa atong nasod, busa sa ingon na lamang niining paagiha nga pagamton namo sulod sa among kasingkasing ang gibahandi natong kultura.” Way liko-liko nga gidaylang niya ang lanubo niyang katarongan. Ug hanoy siyang misumpay sa pag-ingon, “Para namo ni Rody (angga sa iyang bana), obligasyon sa usa ka Pinoy ang pag-amuma kanunay sa mga mithi sa iyang kagikan. Dinha man ugod nato mahipalgan ang tinuod nga identity sa atong pagka tabunon.”

“Maayo gani, Day Luz, kay nakapa’g kag mga mananayaw nga sama nimog pagbati?” nako pa nga gisikdo sa kahingangha.

“Gabayan, Brod Mar, gabayan ang gilatid kong sukaranan,” niya pa nga gipaigot ang iyang sekreto. Sa dayag wa niya ilibkas, apan mga tudling hinuon sa iyang balak ang gipabati niya kanako: The group needs a someone to lead who is patient / And has time to offer and consider problems- / A granite one who doesn’t dictate in all moments / But willing to share whatever endowed talents.

Wa sab hinuon ko mahibulong sa iyang kabalaknon tungod kay napatikan na man siyag tulo ka balak sa Bisaya sa panahon ni Editor Nazario D. Bas.

Pinaagi sa mao nilang pundok, makahatag usab kinig katumanan kon unsaon nila pag-abag sa pagpatunhay sa kaugmaon sa kulturang Pilipinhon. Ug busa, way puas ang pagpahanas ni Inday Luz sa iyang mga sakop. Gihinasa niya sila sa inantigo nga pamukway sa mga kamot.

Sa kumpas ug undak-undak sa mga tiil ug pagpanguma sa mga lapalapa agad sa tayming sa duyog sa musika. Paghiyod-hiyod sa lawas, kiling-kiling ug kiay-kiay. Sa lakad, gihipno nila ang katuyoan. Ug nagbunga ang tanan nilang paningkamot. Gidawat sila sa katilingban nga gisabak sa naglawod nga pagakpak.

Sa ilang mga pasundayag, dili gayod mawani sa ilang talaan ang “Pandanggo Sa Ilaw”, “Salakot”, “Maglalatik”, “Tinikling” ug uban pang mga sayaw sa kaliwat ug sa ubang mga tribu, sama sa Hawaiian, Moslem, Tahitian nga naglakip usab sa mga sayaw nga naghulad ni Maria Clara ingon sa mga kasayahan nga komun nga gisaulog sa kabaryohan labi na sa panahon sa pangilin ug seremonyas sa mga kasal. Ingon niana kamabulokon sa ilang mga pasundayag sanglit sangkap man sila sa kahimanan nga magpalutaw sa numero sa ilang gipasundayag ug mopabulto sa gisaling-it nga mga mensahe niini sama sa pagsayaw nila sa “Polka Sala” ug “Polka Alegreto”. Dinhi gipaluta gayod nila ang tinuod nga kulturang Pinoy.

Sa lainlaing rehiyon sa ubang mga nasod sa Uropa, labi na sa mga komunidad nga gilus-an sa mga Pinoy, kanunay nilang pinigon sa pagdapit ang “The Filipinas Cultural Dance Troupe”. Nagsugod sila sa ilang mga pasundayag kaniadtong Abril 7, 1976. Ug gani, hangtod ning mga adlawa naghingusog gihapon ang ilang mga pasundayag. Sa 1993, mipasundayag sila sa Siyudad sa Roma; Oberhausen, Germany (1994); Vienna, Austria (1995); Zurich, Switzerland (1996); Paris, France (1998); Brussels, Belgium (1999); Milan, Italy (2000); London, sa ikaduhang higayon (2001); Bonn, Germany (2003); Rotterdam, Netherlands (2004). Nakapasundayag na usab sila sa Greece ug sa Malta, ingon man usab sa Berlin, Germany.

Kining dakong kahimoan sa magtiayong Mercado, kanunay gipaluyohan sa ilang mga anak: Rudiel Bernard, Rody Martin, Mitzi Jean ug Joey Anne. Ug usab, sa ilang mga umagad: Anita, Mimi ug Diether.

Ang ikatulo namong anak ni Dolly nga si Maryola, kanunay makasalmot sa mga okasyon sa “The Filipinas Cultural Dance Troupe” sanglit atua man siya didto manimuyo. Ug kon sangpiton, dili gayod usab siya makahikaw kanila.

“Lamang adunay angay pangandaman,” gipatuod ni Inday Luz kanako ang iyang gikabalak-an. “Ug kini, gisugdan na nako sa pagsagang. Ayha pa diay mangurap kon mokilat na?”

“Bitaw,” paundayon nako. Ug gipaabot nako ang pagtibway niya sa linugdangan.

Niya pa, “Aron dili mohulpa ang bul-og sa kusog sa pundok, gikinahanglan ang pag-umol og bag-ong mga mananayaw diha sa ling-on sa mga batan-on aron damlag, mao na usay mohulip unya niadtong nanag-una nga gitaptan na sa taya sa panahon.”

Ang maong obserbasyon ni Ginang Pelosia Mercado nag-umog sa kamatinud-anon nga gimatuod sa iyang kasinatian. Igo na lang nakayuhom ang masinaboton ug maabagon niya nga bana, si Brod Rody.— (Bismag 03-07-07)